نقد سریال: سیزده دلیل که چرا

اول از همه می‌خوام بگم که اگر به هر دلیلی، با شخصیت اصلی این سریال احساس نزدیکی می‌کنید و یا کاری که کرده رو موجه می‌دونید و/یا بهش فکر می‌کنید، خواهش می‌کنم با کسی در موردش صحبت کنید. با شماره تلفن‌های فوریتی خودکشی (در ایران ۱۴۸۰ - سازمان بهزیستی کشور) تماس بگیرید یا احساساتتون رو با دوستان، خونواده و یا یک متخصص در میون بذارید.


⚠️ هشدار: خطر لو رفتن داستان

من معمولا در مورد فیلم و سریال‌هایی که می‌بینم چیزی نمی‌نویسم چون تخصصش رو ندارم و صرفا برای تفریح و سرگرمی می‌بینم نه از دیدگاه نقد. ولی خب سریال «۱۳ دلیل که چرا» رو که دیدم، حس کردم باید اینجا در موردش مطلب کوتاهی بنویسم. غیر از نکته‌ای که بالاتر نوشتم، بقیه موارد نظر شخصی من هستن.

این سریال به نظرم از کیفیت ساخت خیلی بالایی برخورداره (از لحاظ بازی، شخصیت پردازی، فیلم‌برداری و صدابرداری). سریال در قسمت اول به بیننده قول برملا شدن یک راز بزرگ رو در آخر داستان می‌ده و برای همین حس کردیم باید هر ۱۳ قسمت رو ببینیم و بعد در مورد داستان قضاوت کنیم. فکر کردیم که شاید وقتی اون راز بزرگ افشا می‌شه ارزش داستان هم برای ما مشخص بشه. ولی اینطور نشد. به چند دلیل فکر می‌کنم که سریال خوبی نبود:

یک. شخصیت اصلی داستان، هانا، شخصیتی عجیب و متوهم داره. همه ما در دوران نوجوانی زندگی کردیم و کم و بیش با مشکلات بزرگ و کوچیک (نسبت به خودمون) دست و پنجه گرم کردیم. ولی هانا، با وجود زندگی متوسط و حتی بالاتر از متوسط (که خودش اینطور فکر نمی‌کنه و جایی از داستان میگه که ما «بالای شهر» زندگی نمی‌کنیم) فکر می‌کنه که مشکلاتی که براش پیش اومدن بهش حق خودکشی- و بدتر از اون متهم کردن بیشتر از ۱۰ نفر رو به کشتنش- می‌دن. هانا یک دید آرمانگرایانه به دنیا داره و فکر می‌کنه که همه باید توانایی خوندن فکرش رو داشته باشن و حتی وقتی با جیغ و داد از بقیه می‌خواد که تنهاش بذارن، اونا باید توی اتاق پیشش بمونن و به حرفش گوش ندن، در حالی که از عده‌ای هم برای اینکه به حرفش گوش ندادن ناراحته. هانا در جایی از داستان در حالی که می‌تونست جلوی مورد تجاوز واقع شدن دوستش رو بگیره، سکوت می‌کنه و توی کمد می‌مونه تا شخص متجاوز کارش رو راحت تموم کنه. دلیلش هم برای این‌کار این بوده که از این ناراحت بوده که کلِی از اتاق بیرون رفته و تنهاش گذاشته. بعدتر به جای شکایت و بازگویی داستان تجاوز، خودش می‌ره در یکی از مهمونی‌های خونه همون آدم شرکت می‌کنه بازهم فقط چون ناراحت بوده و «احساس خلا می‌کرده» و در نهایت به خودش هم تجاوز می‌شه. ولی بازهم با وجود این، از شکایت و اعتراض سر باز می‌زنه و انتظار داره که شخص خاطی، بدون اینکه پدر و مادر و پلیس و مدرسه خبردار بشن، به صورت معجزه آسایی به جزای اعمالش برسه!

دو. قهرمان داستان، کلِی، که از قسمت اول داستان احساس وظیفه می‌کنه که انتقام خون هانا رو از متهمین بگیره بدون اینکه مطمئن باشه که حق با هانا هست یا نه. در حالی که همه اون افراد هم دائم به کلِی یادآوری می‌کنن که آیا «نوار» خودت رو شنیدی یا نه؟ و ما به عنوان مخاطب انتظار شنیدن نوار کلِی رو می‌کشیم و وقتی به اون نوار می‌رسیم، می‌فهمیم که کلِی در واقع هیچکاری نکرده و خود هانا هم می‌گه جای اون توی این داستان نیست! و کلِی بخاطر احساس خدا/قهرمان گونه‌اش (hero/god complex) خودش رو متهم می‌کنه که چرا از اتاق رفته بیرون؟ کلِی در این داستان با کارهایی که می‌کنه و دائم متهم کردن بقیه و انتقام گرفتن از بقیه، باعث می‌شه که یه عده نوجوان دیگه هم به فکر خودکشی بی‌افتن (مثل الکس).

سه. در قسمت آخر داستان خودکشی هانا به وضوح به تصویر کشیده می‌شه و حتی روش خودکشیش دقیق و درست نشون داده می‌شه (جهت کشیدن تیغ). بدتر از اون اینه که بعد از ۱۳ قسمت تنها پیام داستان اینه که بقیه افراد بخاطر عدم توجه به دوستشون باعث مرگش شدن و این دختر «حق داشته» این کار رو بکنه. حتی صحنه مرگ هانا خالی از درد و زجر به تصویر کشیده شده و مرگ نسبت پر از آرامشی رو داره. خودتون رو یک لحظه جای نوجوانی بذارید که داره این سریال رو می‌بینه و با هانا حس نزدیکی می‌کنه (به هر دلیلی: عشق، رابطه، محبت ناکافی، خانواده و ...) و می‌بینه که مرگ از این روش چقدر آسون و پر از آرامشه. این واقعا بدترین پیامی هست که یک برنامه تلویزیونی می‌تونه به مخاطب جوانش بده.


من متوجهم که موضوع تجاوز و خودکشی موضوعاتی هستن که باید به صورت جدی و در سطح وسیع بهشون پرداخته بشه، ولی از نظر من این راه درستی نیست. چون اگر شما یک سر به شبکه‌های اجتماعی بزنید می‌بینید که چقدر نوجوان‌ها به این سریال علاقه پیدا کردن و با هیجان انتظار فصل دوم رو می‌کشن! به تصویر کشیدن خودکشی به صورت دراماتیک و «به حق» یکی از چیزهایی هست که از نظر من واقعا باید در موردش تجدید نظر کرد.

شما هم نظرتون رو اینجا بنویسید.